U mnogim srednjovekovnim izvorima tanka je granica između istorije i legende. Ipak, novi arheološki dokazi upućuju na to da je jedna od najstrašnijih figura vikinškog doba možda sahranjena ispod brdašceta u Engleskoj.
Grob Ivara Ragnarsona, poznatog kao Ivar Beskosni, jedna je od misterija vikinškog doba više od hiljadu godina. Sada jedan arheolog veruje da ga je pronašao na brdu na severozapadnoj obali Engleske, piše Arkeonews.
On smatra da da bi velika, pažljivo oblikovana humka s pogledom na Irsko more mogla kriti brod-grobnicu ozloglašenog vikinškog vojskovođe, čoveka koji je preoblikovao ranosrednjovekovnu Britaniju pre nego što je nestao iz istorijskih zapisa bez potvrđenog groba.
Ako se teorija pokaže tačnom, ovo mesto bi predstavljalo prvu monumentalnu vikinšku brod-grobnicu ikada identifikovanu u Ujedinjenom Kraljevstvu, i jednu od tek nekolicine poznatih širom severozapadne Evrope.
Kraljeva humka
Arheolog Stiv Dikinson proveo je godine upoređujući arheološke dokaze sa srednjovekovnim pisanim izvorima. Njegov fokus je istaknuta humka pomenuta u ranim zapisima pod imenom Coningeshou, termin koji se široko tumači kao Kraljeva humka.
Smeštena blizu obale Kambrije, humka ima prečnik od oko 60 metara i visinu od 6 metara, što su dimenzije dosledne elitnim grobnicama iz vikinškog sveta.
U izjavi za BBC Dikinson je rekao da bi ovo otkriće moglo ukazivati na ranije nepoznatu vikinšku nekropolu duž obale Kambrije, što bi potencijalno moglo preoblikovati način na koji se razume prisustvo vikinga u severozapadnoj Engleskoj.
England may hold the lost grave of legendary Viking warlord Ivar “the Boneless” under a coastal mound in Cumbria. Historians think this windswept hill could conceal a monumental Viking ship burial, possibly the first ever found in the UK and a major breakthrough in Viking Age… pic.twitter.com/bSMHtffoYf
— De Antiquis (@DAntiquis) February 3, 2026
Ono što lokaciju čini posebno ubedljivom je širi pejzaž. Glavnu humku okružuju desetine manjih grobnih humki, koje bi mogle predstavljati počasnu stražu ratnika, pratnju ili članove porodice, raspored viđen na drugim vikinškim grobljima visokog statusa.
Iako iskopavanja još nisu počela, neinvazivna istraživanja i detekcija metala u okolini već su doneli intrigantne rezultate. Među nalazima su velike gvozdene zakivke za brodove i olovni tegovi karakteristični za vikinšku ekonomiju zasnovanu na srebru.
Ovi artefakti sami po sebi ne dokazuju postojanje brod-grobnice, ali snažno sugerišu pomorsku aktivnost i bogatstvo elite u neposrednoj blizini, upravo ono što bi se očekivalo pored groba vladara Ivarovog ranga.
Kasnije ove godine Dikinson planira da sprovede geofizička snimanja humke kako bi utvrdio da li se ispod njene površine nalazi anomalija u obliku broda.
Ko je bio Ivar Beskosni
Ivar Beskosni nije bio beznačajni vikinški ratnik. U 9. veku on je bio jedan od najmoćnijih vojskovođa u severnoj Evropi, povezan sa takozvanom Velikom paganskom vojskom, koja je opustošila anglosaksonska kraljevstva.
On se tradicionalno smatra sinom legendarnog Ragnara Lodbroka, iako su istoričari i dalje podeljeni oko toga da li je taj odnos bio biološki, simbolički ili čisto književni. Ono što nije sporno jeste Ivarov politički uticaj – odigrao je ključnu ulogu u vikinškom zauzimanju Jorka i transformaciji Dablina u nordijsko uporište moći.
Ivar Beskosni ponovo je postao poznat zahvaljujući seriji Vikinzi. Ipak, navodi Arkeonews, istorijski Ivar bio je zagonetniji i kompleksniji od prikaza u pop kulturi.
Misterija nadimka
Malo je vikinških epiteta izazvalo toliko debate kao Ivarov. Srednjovekovni izvori ga opisuju kao beinlausi – „bez kostiju“ – ali šta je to značilo u praksi, ostaje nejasno. Neki naučnici su sugerisali da je Ivar bolovao od osteogenesis imperfecta, retkog genetskog stanja koje uzrokuje krhke kosti. Drugi tvrde da se ime metaforički odnosilo na izuzetnu fleksibilnost, ritualni simbolizam ili čak pomorsku veštinu, oslanjajući se na nijanse staronordijskog jezika gde bi „bez kostiju“ moglo značiti fluidnost ili agilnost, pre nego invaliditet. Postoji i teorija da je njegov nadimak prvo bio zabeležen na latinskom kao Exosus ili Omraženi, ali da je srednjovekovni prevodilac greškom to preveo kao ex os, što znači bez kostiju.
Ivarov grob, posebno ako su sačuvani njegovi ostaci, mogao bi da pruži prvu priliku da se ove teorije naučno testiraju.
Ko su bili vikinzi
Vikinzi je termin kojim se označavaju nordijski, tj. skandinavski ratnici, pirati i trgovci koji su tokom takozvanog vikinškog doba, od 793. do 1066. godine, krenuli u pljačkaške, ali i osvajačke pohode po Evropi i svetu. Iako se često koristi kao termin za narod, termin viking to nije, već označava nečije „zanimanje“.
– Novi talas skandinavskih migracija iznenadio je zapadnu Evropu krajem 8. i početkom 9. veka. O prilikama koje su tada vladale u skandinavskim zemljama evropski savremeni pisci znali su veoma malo, pa su glavni izvor za to doba kasniji nordijski tekstovi literarnog karaktera. Doba takozvanih normanskih ili vikinških napada iz skandinavskih zemalja obuhvata razdoblje od približno 300 godina (od kraja 8. do kraja 11. veka). Naziv Normani nastao je u napadnutim evropskim zemljama koje su o napadačima znale samo da dolaze preko mora, sa severa. Naziv viking označava gusara u staronorveškom. Nastao je od reči vik, koja znači zaliv, i dodatka -ing, pa ukupno označava čoveka koji silazi u morski zaliv da bi pošao na gusarenje i u pomorske podvige. Reč viking je naziv sa sam gusarski poduhvat – piše Miroslav Brandt u knjizi „Srednjovjekovno doba povijesnog razvitka“.
U drugoj polovini 8. veka Norvežani su počeli napade na Šetlandsko ostrvo i grupu Orkni, dodaje. A sledili su napadi na Veseks i Nortambriju.
– Oskudnost norveškog tla uzrok je što je norveška invazija izrazito težila za osvajanjem područja pogodnog za naseljavanje. Počevši od tridesetih godina 9. veka napadima Norvežana pridružuju se i Danci. Njihovi bezbrojni napadi na Englesku doveli su do zaposedanja dve trećine nizije Britanskog ostrva. Prodirali su duboko u unutrašnjost Francuske pljačkajući i paleći. Između 859. i 861. uplovili su u Sredozemno more i opustošili pojedine delove južne Francuske, Pizu u Italiji i veliki deo Toskane. Krajem 8. i početkom 9. veka u invaziju Normana uključili su se i Šveđani. Oni su napadali i zatim stvarali trajna uporišta na obalama Riškog i Finskog zaliva. Otuda su kretali prema jugu kao trgovci i ratnici, unajmljujući se u vojnu službu ruskih knezova u Ladogi, Novgorodu, Kijevu… Već 839. njihovi predstavnici dopiru preko Rusije sve do Carigrada – navodi se u knjizi.
Andrija B. Ivanović
